อากาศกวี

.

Photo: Pottery work shop
.

.
ตอนที่ผมเอาถ้วยชาออกไปขายครั้งแรก มีลูกค้าคนหนึ่งบอกว่า เห็นงานของผมแล้วทำให้นึกถึงคนๆ หนึ่ง
ผมรีบถามเขาว่าใคร...
“คุณผดุง” คุณป้าท่านนั้นตอบ ชื่อนั้นทำให้ผมขนลุก!! 

คุณผดุง นั่นคืออาจารย์ของอาจารย์ที่สอนผมปั้นถ้วยดินอีกทีหนึ่ง
ซึ่งอาจารย์ของผม คือลุงสมิทเป็นคนสอนผมโดยตรง แต่กับคุณผดุง ผมไม่เคยพบเลยสักครั้ง
ได้รู้จักเท่าที่ลุงเล่าให้ฟัง

คราวนั้นผมกลับไปหาลุงสมิทที่บ้านเพราะรู้ว่าที่บ้านลุงมีงานปั้นของคุณผดุงอยู่
ไม่ใช่ว่าไม่เคยเห็น แต่จะกลับไปดูอีกที ประกอบกับดูลุงปั้นอีกครั้ง
และลุงก็เฉลยว่า การขึ้นรูปแบบนี้เป็นวิธีการเฉพาะที่คุณผดุงคิดขึ้นมาเอง ไม่เหมือนใคร
และลุงก็ได้เรียนรู้และตกทอดมา งานจึงออกมาเป็นสกุลนี้ทั้งหมด
ผมทึ่งที่งานถ่ายทอดกันออกมาได้ ทั้งๆ ที่ผมก็ไม่ได้เรียนกับคุณผดุงโดยตรง
ผมทึ่งที่ใครที่ไม่รู้จักกันมาก่อน มาดูงานแล้วมองออก!!

ไม่ได้รู้สึกแย่หรือผิดหวัง ที่งานมีความเหมือนกับคนที่ถ่ายทอดสอนเรามา
ยิ่งรู้สึกดีใจที่งานมันสามารถถ่ายทอดต่อกันมาได้
แม้ว่าตัวงานจะต่างกันอยู่ ยิ่งในเรื่องราว เนื้อหา สีสัน รูปทรง ต่างๆ นานา ก็มองได้ในความต่าง
แต่กับความรู้สึกที่ซุกซ่อนตกทอดอยู่ในนั้นต่างหากที่ซึมซับกันมา- เหมือนรู้สึกอย่างนั้น 

ผมดีใจที่ตัวงานสามารถเดินทางต่อไปได้ด้วยคนอีกคน
ไม่โดยสมบูรณ์ ก็มีจังหวะที่คล้ายกันในเนื้อดิน
ในความหนาบางของถ้วย รอยบีบ กด การขึ้นรูปดิน ริ้วรอย วิธีการต่างๆ ที่นิ้วมือทั้งหมดสอดสัมพันธ์กัน
ประสานในจังหวะที่เคลื่อนไหว พลิกมือ คลี่นิ้วไปมา ถ้าดูให้ดี มันเป็นศิลปะในการใช้มือที่สวยงาม
ไม่เฉพาะกับงานที่เสร็จเท่านั้นที่มองเห็น แต่กับกระบวนการที่เคลื่อนไหวในขณะที่ปั้นนั้นก็ทำให้เห็นถึงความสง่างามได้ไม่แพ้กัน

ผมชอบนั่งดู ดูด้วยความเพลิดเพลิน
ยิ่งดู ยิ่งเห็นเป็นเรื่องน่ามหัศจรรย์ สำหรับคนที่หลงใหลในการปั้นดิน

และไม่ว่าโลกจะวิวัฒนาการ มีเครื่องไม้เครื่องมือที่ทันสมัย มีเทคโนโลยีอำนวยความสะดวกต่างๆ นานา
แต่คนบางจำพวก ชีวิตส่วนใหญ่ หมกตัวอยู่กับดินที่หมุนอยู่บนแป้นหมุน และเตาไฟ
เชื่อว่าไม่หมกมุ่น แต่ทุ่มเททางกายและภายในด้วยซ้ำ

หลายๆ ปีที่ผ่านมา และยิ่งช่วงนี้ที่ได้นั่ง Study กับเรื่องการปั้น ทั้งผ่านมือตัวเองและข้อมูลต่างๆ ที่พอจะหาได้
ค้นพบว่าการปั้นเป็นศาสตร์ที่มีความลี้ลับที่น่าศึกษาและหลงใหล
ยิ่งได้เห็นวิธีการปั้นของคนในวัฒนธรรมที่ต่างกัน ก็ยิ่งเห็นความหลากหลาย
ทักษะที่ไม่เหมือนกัน ต้นทุนความรู้ที่ต่างกัน
บางครั้งช่างปั้นบางคนก็แสดงออกถึงตัวตนในขณะปั้น
บางทีก็ดูง่ายเหลือเกิน เหมือนการเดิน นั่ง นอน แต่ดูตื่นใจหลงใหล 
และบางที่ก็ดูซับซ้อนเหลือเกิน เหมือนปรัชญาถ้าจะให้ตีความ

มีงานเครื่องปั้นหลากหลายสาขามาก ถ้าจะให้แยกแยะ
แล้วแต่ความชอบและถนัดใช้ และแต่ละสังคมที่สั่งสมกันมาคนละอย่าง

ครั้งที่พบช่างปั้นชาวเนปาลี ในหมู่บ้านแห่งหนึ่งที่ห่างจากกาฐมัณฑุไปทางทิศเหนือราว 2 ชั่วโมง
เมื่อได้เห็นวิธีการปั้นของชาวเนปาลีแล้ว ผมรู้สึกว่าวิธีการของเรามันยุ่งยากมากมาย
สำหรับช่างปั้นชาวบ้าน มันแสนจะง่ายดาย เครื่องมือหรืออะไรก็ไม่ต้องมีมาก
อาศัยทักษะ น้ำหนัก และสมาธิจิตใจของคนปั้นเป็นพื้นฐาน

ผมรู้ว่าเรื่องแบบนี้มันตกทอดกันมาในวัฒนธรรม เกิดและโตข้างแป้นหมุน
แต่ก็ใช่ว่าจะเป็นกันได้ทุกคน ช่างปั้นเก่งๆ มีเพียงไม่กี่คนในหมู่บ้านแห่งนั้น
ตรงส่วนอื่นของโลกก็ไม่แพ้กัน เห็นวิธีการที่หลากหลาย
ผมลองหยิบมาให้ดูเป็นตัวอย่าง สักสองสามที่ที่อยู่กันคนละมุมโลก
ลองดูว่าเรื่องราวแต่ละที่มันน่าทึ่งหรือไม่
.
.